Στο σούπερ μάρκετ, στις βόλτες, στις συζητήσεις των μεγάλων στο τραπέζι, οι λέξεις «ακρίβεια», «λογαριασμοί» και «ανατιμήσεις» ακούγονται όλο και πιο συχνά. Τα παιδιά, ακόμα κι αν φαίνονται απορροφημένα στο παιχνίδι τους, λειτουργούν σαν σφουγγάρια. Ακούνε, αντιλαμβάνονται την ένταση και, αργά ή γρήγορα, θα κάνουν την αυθόρμητη ερώτηση: «Μαμά, μπαμπά, είμαστε φτωχοί;» ή «Έχουμε λεφτά να πάρουμε αυτό;».
Πολλοί γονείς, από αμηχανία ή από επιθυμία να προστατεύσουν την παιδική ανεμελιά, απαντούν με ένα ξερό «δεν σε αφορούν αυτά» ή περνούν στο άλλο άκρο, μεταφέροντας όλο το οικονομικό άγχος στο παιδί με ατάκες τύπου «θα μπούμε μέσα αν συνεχίσεις να ζητάς». Πώς μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά οικονομικά, κρατώντας τα όμως ασφαλή από τις έγνοιες των μεγάλων;
1. Η διαφορά ανάμεσα στην «Ασφάλεια» και την «Αφθονία»
Το μεγαλύτερο φόβο ενός παιδιού όταν ακούει για οικονομικές δυσκολίες δεν είναι ότι θα χάσει ένα παιχνίδι, αλλά ότι θα χάσει την ασφάλειά του (αν θα έχουμε σπίτι, φαγητό, αν θα είμαστε καλά).
- Η στρατηγική: Διαβεβαιώστε το παιδί ότι οι ανάγκες του είναι και θα είναι καλυμμένες.
- Πείτε ξεκάθαρα: «Τα πράγματα όντως έχουν ακριβύνει και προσέχουμε πώς ξοδεύουμε, αλλά η μαμά και ο μπαμπάς φροντίζουν για όλα τα σημαντικά. Εσύ δεν χρειάζεται να ανησυχείς για τους λογαριασμούς».
2. Το μάθημα του «Θέλω» vs «Χρειάζομαι»
Η οικονομική στενότητα ή η ανάγκη για αποταμίευση είναι η ιδανική ευκαιρία για να διδάξετε στα παιδιά μια βασική οικονομική δεξιότητα: τον διαχωρισμό των αναγκών από τις επιθυμίες.
- Ανάγκες (Χρειάζομαι): Φαγητό, σπίτι, ρούχα, παπούτσια για το σχολείο, γιατρός.
- Επιθυμίες (Θέλω): Το καινούργιο ηλεκτρονικό παιχνίδι, ένα επώνυμο μπλουζάκι, μια έξοδος για fast food. Όταν το παιδί ζητάει κάτι ακριβό, αντί για ένα αρνητικό «δεν έχουμε λεφτά», προτιμήστε το: «Αυτή τη στιγμή δίνουμε προτεραιότητα σε αυτά που χρειαζόμαστε. Αυτό που ζητάς είναι ένα “θέλω” και μπορούμε να το βάλουμε στο πρόγραμμα για αργότερα».
3. Ο «Έξυπνος Κουμπαράς» και ο οικογενειακός προϋπολογισμός
Αντί να αποκλείετε τα παιδιά από τη διαχείριση, βάλτε τα στο «παιχνίδι» με πρακτικούς τρόπους που τους δίνουν την αίσθηση του ελέγχου και της προσπάθειας.
- Στο σούπερ μάρκετ: Δώστε τους έναν ρόλο. «Έχουμε 10 ευρώ για τα σνακ της εβδομάδας. Βοήθησέ με να διαλέξουμε αυτά που μας συμφέρουν καλύτερα». Κοιτάξτε μαζί τις τιμές και τις προσφορές.
- Ο στόχος του κουμπαρά: Αν το παιδί θέλει πολύ ένα συγκεκριμένο παιχνίδι, μην του το αρνηθείτε κατηγορηματικά. Φτιάξτε έναν κουμπαρά για αυτόν τον σκοπό. Συμφωνήστε να βάζει ένα μέρος από το χαρτζιλίκι του (ή από τα χρήματα που του δίνουν οι παππούδες) και υποσχεθείτε να συμπληρώσετε εσείς το υπόλοιπο ποσό όταν φτάσει στα μισά.
4. Γίνετε πρότυπο συνειδητής κατανάλωσης
Τα παιδιά παρατηρούν τις δικές μας καταναλωτικές συνήθειες. Αν μας βλέπουν να ψωνίζουμε παρορμητικά ή να γκρινιάζουμε συνεχώς πάνω από τις αποδείξεις, αντιγράφουν αυτή τη συμπεριφορά ή το άγχος. Δείξτε τους ότι η διαχείριση των χρημάτων δεν είναι μια «τιμωρία», αλλά ένας έξυπνος τρόπος να προγραμματίζουμε τη ζωή μας και να πετυχαίνουμε τους στόχους μας.
Γιατί τελικά: > Το να μάθει ένα παιδί ότι το χρήμα έχει όρια και απαιτεί προσπάθεια δεν είναι σκληρό· είναι ένα πολύτιμο μάθημα ζωής. Μιλώντας για τα οικονομικά με ειλικρίνεια, ψυχραιμία και θετικό πνεύμα, μεγαλώνουμε παιδιά που εκτιμούν αυτά που έχουν και αναπτύσσουν υγιή σχέση με την κατανάλωση.
Και ίσως αυτό που είχε παρατηρήσει η Κοκό Σανέλ να παραμένει πάντα επίκαιρο:
«Τα καλύτερα πράγματα στη ζωή είναι δωρεάν. Τα δεύτερα καλύτερα είναι πολύ, πολύ ακριβά.»
Ας μάθουμε, λοιπόν, να τα εκτιμούμε.
Ο πλανήτης δεν κάνει τίποτα άλλο από το να μας στηρίζει και εμείς διαπράττουμε συνεχώς εγκλήματα κατά της φύσης.
— Δάφνη Ζουνίγκα
